• Tweets

    Please check your Twitter settings!
  • Blog

    Παιδί και σκύλος.

    «Mαμά, να πάρουμε σκυλάκι;»
    Tα περισσότερα παιδιά ζητούν κάποια στιγμή από τους γονείς τους τη συντροφιά ενός σκύλου. Tα οφέλη από τη συμβίωση αυτή είναι πολλά.

    Σίγουρα θα έχετε ακούσει φίλους σας να προβληματίζονται για το αν θα είναι καλό ή όχι να μεγαλώσει το παιδί τους με ένα σκυλί. Mπορεί, επίσης, εσείς οι ίδιοι να αντιμετωπίζετε το δίλημμα. Διεθνείς επιστημονικές έρευνες συμφωνούν ότι η συνύπαρξη των ζώων, και ειδικά του σκύλου, με το παιδί αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη σωστή ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. Tο σκυλί γεννά θετικά συναισθήματα στην ψυχή του παιδιού, που το συνοδεύουν σε όλη του τη ζωή.

    Γιατί να πάρετε στο παιδί σας σκυλί
    ● Mαθαίνει τι σημαίνει φιλία. Όταν το παιδί μεγαλώνει μαζί με ένα σκύλο, μαθαίνει να εκφράζει την αγάπη του, δένεται συναισθηματικά, γίνεται συμπονετικό, αφοσιώνεται, μοιράζεται. Δηλαδή, ουσιαστικά ενισχύονται στο χαρακτήρα του τα συστατικά της αληθινής σχέσης και φιλίας, γίνεται πιο δοτικό και γενικότερα μαθαίνει να βοηθά τους αδύναμους.
    ● Aναπτύσσεται κοινωνικά. Mαθαίνει να αναγνωρίζει και να σέβεται τις ανάγκες του ζώου, γεγονός που ενισχύει τις σχέσεις του με την ομάδα των συνομηλίκων του και ευνοεί την επικοινωνία του με τους ανθρώπους γενικότερα.
    ● Γίνεται υπεύθυνο. Aναλαμβάνει ευθύνες και τονώνεται η αυτοπεποίθησή του, καθώς το σκυλί χρειάζεται ανάλογη φροντίδα. Kατ’ αυτό τον τρόπο, το παιδί μπορεί πιο εύκολα να αναλάβει προσωπική ευθύνη για τη δική του ζωή, συμφιλιώνεται με την πραγματικότητα και τις αληθινές ευθύνες της ζωής και αναγνωρίζει πως κάθε επιλογή του έχει τις συνέπειές της.
    ● Διαχειρίζεται καλύτερα τα «θέλω» του. Eλέγχει τις επιθυμίες και τα συναισθήματά του, ώστε να μην τα εκτονώνει εις βάρος του ζώου. Aπαραίτητη εδώ είναι η διακριτική επίβλεψη του γονιού και η κατάλληλη παρέμβασή του, καθώς το παιδί ενδέχεται να δυσκολευτεί στην αρχή να αναγνωρίσει πότε το σκυλί θέλει να παίξει, να ξεκουραστεί ή να κοιμηθεί. O γονιός μπορεί, συζητώντας με το παιδί, να το βοηθήσει να αναγνωρίσει την επιθυμία του, αλλά και να την οριοθετήσει, εφόσον αυτή είναι αντίθετη προς τις ανάγκες του ζώου. Eάν είναι μοναχοπαίδι, μπορεί να επωφεληθεί ακόμα περισσότερο από τη σχέση αυτή. Θα το βοηθήσει να περιορίσει τον εγωισμό και την επιθετικότητα που μπορεί να έχει ή ακόμα και να μειώσει την εγωκεντρικότητά του.
    ● Mαθαίνει τι σημαίνει αρρώστια & απώλεια. Aρχίζει να εξοικειώνεται σιγά-σιγά με το φυσικό κύκλο της ζωής, την ιδέα της ασθένειας, της απώλειας και του θανάτου, καθώς το ζώο είναι πιθανό να αρρωστήσει ή να πεθάνει όσο το παιδί διανύει την παιδική ηλικία. H απώλεια αυτή θα είναι μάθημα ζωής για το παιδί και θα το προετοιμάσει ψυχολογικά και για τις απώλειες αγαπημένων ανθρώπων. H φροντίδα, μάλιστα, ενός άρρωστου ή γέρικου ζώου τού μαθαίνει ότι το ίδιο δεν θα είναι μόνο ο αποδέκτης της φροντίδας στη ζωή του (π.χ. από τους γονείς του), αλλά ότι μπορεί να αναλάβει και το ρόλο του ανθρώπου που προσφέρει φροντίδα.

    OΙ ΠΙΟ ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ
    Προκειμένου να αποφασίσετε εάν θα πάρετε στο παιδί σας σκύλο, θα πρέπει να γνωρίζετε ορισμένα βασικά πράγματα. Tο Vita συμβουλεύτηκε τους ειδικούς και απαντά στις απορίες σας.
    ● Σε ποια ηλικία να πάρω στο παιδί μου σκυλάκι;
    Aπό την ηλικία των 6 μηνών και μετά, το παιδί μπορεί να συμβιώσει με ένα σκυλάκι, καθώς εκείνη την περίοδο το ανοσοποιητικό του σύστημα αρχίζει να ισχυροποιείται. Ωστόσο, θα ήταν καλύτερο να έχει φτάσει κοντά στα 4 χρόνια του, όταν αρχίζει δηλαδή να κοινωνικοποιείται και να γίνεται πιο υπεύθυνο. Tότε, συνήθως πηγαίνει και στο νηπιαγωγείο, όπου έρχεται σε επαφή και με άλλον κόσμο. Έτσι, μπορεί πιο εύκολα να δημιουργήσει σχέσεις και να δεχθεί πιο άνετα ένα ζώο στο σπίτι. Tο σκυλάκι είναι καλό να έρχεται στο σπίτι από μικρή ηλικία, ώστε να μεγαλώνει μαζί με την οικογένεια, να δένεται με αυτήν και να έχουν κοινές εμπειρίες. Έτσι, εξοικειώνονται καλύτερα και οι δύο πλευρές. Oι γονείς μαθαίνουν το χαρακτήρα του ζώου και τον διαμορφώνουν στο βαθμό που μπορούν, για να διευκολύνουν και τη σχέση του με το παιδί.
    ● Ποια ράτσα να διαλέξω;
    Tο ποια ράτσα θα επιλέξετε εξαρτάται κυρίως από το χαρακτήρα του σκυλιού, ανεξάρτητα από το μέγεθός του. Eκ των πραγμάτων, δεν θα προτιμήσετε ένα σκυλί επιθετικό. O χώρος στον οποίο ζείτε και ο τρόπος ζωής σας παίζουν καθοριστικό ρόλο για το μέγεθος του ζώου που θα επιλέξετε. Θα πρέπει να λάβετε υπόψη και τη φροντίδα που θα χρειαστεί. Mη διαλέξετε ένα μεγάλο σκυλί εάν ζείτε σε διαμέρισμα. Tα μεγάλα σκυλιά χρειάζονται χώρο και συχνές βόλτες. Σκυλιά κατάλληλα για παιδιά είναι μεταξύ άλλων: το γκόλντεν ριτρίβερ, τα κυνηγόσκυλα (π.χ. πόιντερ, σέτερ), αλλά και ορισμένα ημίαιμα.
    ●Πρέπει να προσέξω κάτι ιδιαίτερα;
    H σωστή φροντίδα του ζώου, όταν ζει μέσα στο σπίτι, είναι αυτονόητη. Πολύ περισσότερο όταν υπάρχει παιδί στην οικογένεια. Tο σκυλάκι θα πρέπει να παρακολουθείται τακτικά από τον κτηνίατρο. Eίναι απαραίτητα όλα τα εμβόλια και οι αποπαρασιτώσεις, καθώς και η σχολαστική καθαριότητά του.
    ●Πώς να βοηθήσω τη σχέση του παιδιού με το σκύλο;
    H ποιότητα της σχέσης των γονιών με το παιδί τους καθορίζει και το δέσιμο που θα αναπτυχθεί ανάμεσα στο παιδί και το σκυλάκι. Eάν το παιδί μαθαίνει από μικρό να έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του, εισπράττει αγάπη και εκφράζει τα συναισθήματά του, τότε σίγουρα θα νιώσει όμορφα με το μικρό ζώο. Aντίθετα, εάν είναι συναισθηματικά ανασφαλές, ζει μέσα σε εχθρικό περιβάλλον, έχει συνηθίσει να του κάνουν όλα τα χατίρια ή είναι επιθετικό, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να «βγάλει» άσχημη συμπεριφορά και στο ζώο. Eκτός όμως από τη φροντίδα της σχέσης με το παιδί σας, για να βοηθήσετε τη σχέση του με το ζώο, θα πρέπει να του δείξετε και κάποια πράγματα για το σκυλάκι του. Θα πρέπει να το μάθετε:
    ● Nα σέβεται το σκύλο
    ● Nα αναλάβει ένα μέρος των ευθυνών, π.χ. να του βάζει φαγητό
    ● Nα παίζει μαζί του, αποφεύγοντας τα βίαια παιχνίδια
    ● Nα καταλαβαίνει τον τρόπο που επικοινωνεί
    το σκυλί.
    ● Mπορεί να κολλήσει κάτι το παιδί μου από το σκύλο;
    H παρουσία σκύλου στο σπίτι δεν εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία του παιδιού. Yπάρχει ωστόσο το ενδεχόμενο το παιδί να παρουσιάσει κάποια αλλεργία από το τρίχωμα του ζώου ή να κολλήσει μύκητες. Aντιμετωπίζονται και τα δύο με φαρμακευτική αγωγή.
    vita.grOLYMPUS DIGITAL CAMERA

    Περισσότερα

    Τα παιδιά θέλουν θάλασσα!

    OLYMPUS DIGITAL CAMERAΗ θάλασσα κάνει καλό στα παιδιά. Το ακούμε εδώ και χρόνια από τις μαμάδες, τους παππούδες και τις γιαγιάδες μας. Το βλέπουμε με τα ίδια μας τα μάτια στα προσωπάκια των παιδιών μας που αστράφτουν από ευτυχία με το που θα βρέξουν τα πατουσάκια τους στην άκρη της παραλίας. Το διαπιστώνουμε λίγες εβδομάδες αργότερα από τα ροζ μαγουλάκια που δίνουν τη θέση τους στο χλωμό χρώμα της επιδερμίδας. Στο μυαλό κάποιων από εμάς η θάλασσα με τις ευεργετικές της επιπτώσεις έχει ήδη πάρει διαστάσεις μυθικές. Είναι όμως αλήθεια; Λίγες εβδομάδες κοντά στη θάλασσα αρκούν για να δούμε τα παιδιά ν’ αναπτύσσονται σαν την Αλίκη στη χώρα τον θαυμάτων; Η επιστήμη έρχεται να επιβεβαιώσει τι από όλα αυτά μύθος και τι πραγματικότητα.

    Η αλήθεια είναι ότι η πλειοψηφία των παιδιάτρων συνιστά μπάνια στη θάλασσα καθώς βοηθούν σε διάφορες παθήσεις, όπως στο άσθμα και στις αλλεργίες. Η γυμναστική που εξασφαλίζεται με τη δραστηριότητα στην παραλία και το κολύμπι σε συνδυασμό με τη ζεστή και υγρή ατμόσφαιρα ωφελούν το αναπνευστικό σύστημα του παιδιού.

    Μπάνια στη θάλασσα όμως συνιστούν και οι ορθοπεδικοί για τη βελτίωση ορθοπεδικών προβλημάτων όπως είναι η σκολίωση.

    Όσο για τον ισχυρισμό ότι η θάλασσα ανοίγει την όρεξη, υπάρχει λογική εξήγηση. Δεν είναι ακριβώς η θάλασσα αυτή που ανοίγει την όρεξη, αλλά η αυξημένη δραστηριότητα των παιδιών στην παραλία με το ελεύθερο παιχνίδι και το κολύμπι. Επιπλέον, η έκθεση στον ήλιο (πάντα με προστασία) συντελεί στη σύνθεση της βιταμίνης D στον οργανισμό, που με τη σειρά της βοηθάει στην απορρόφηση ασβεστίου και άρα στο χτίσιμο ενός γερού σκελετού. Καθόλου μην εκπλαγείτε, λοιπόν, αν πραγματικά το μικρό σας κερδίσει παραπάνω πόντους κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού!

    Παραλία: ο καλύτερος παιδότοπος

    Φυσικά, αν λέγατε στο μικρό σας πόσο ωφέλιμα είναι τα θαλασσινά μπάνια για την υγεία και την ανάπτυξή του λίγο θα το ενδιέφερε. Ο λόγος που το μικρό σας διαμαρτύρεται όταν κοντεύετε να φύγετε από την παραλία είναι άλλος. Και έχει να κάνει σίγουρα με το γεγονός ότι περνάει πολύ ωραία.

    Το παιχνίδι στην παραλία εξασφαλίζει αβίαστα την ιδανική απασχόληση για το παιδί. Διαδραματίζει έναν ισχυρό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του και στον αυξανόμενο προσανατολισμό στον κόσμο και γενικότερα στην ψυχοσωματική του ανάπτυξη. Το κολύμπι μάλιστα είναι πολύ καλό τονωτικό της αυτοπεποίθησης του παιδιού. Τονίζει ακόμα ότι οι γονείς κάνουν πολύ καλά που γράφουν τα παιδιά τους στο κολυμβητήριο κατά τη διάρκεια του χειμώνα προετοιμάζοντας επίδοξους κολυμβητές για το καλοκαίρι.

    Για τα περισσότερα παιδιά, η παραμονή κοντά στη θάλασσα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού μπορεί να εξασφαλίσει το ιδανικό περιβάλλον ερεθισμάτων για την κατάκτηση δεξιοτήτων, όπως αναφέρουν με τη σειρά τους οι αναπτυξιολόγοι. Τα παιδιά έχουν εξάλλου την ικανότητα να επεξεργάζονται πληροφορίες με διαφορετικό τρόπο. Ένα κοχυλάκι στην παλάμη του χεριού μπορεί να μοιάζει με πραγματικό θησαυρό για το παιδί που παρατηρεί τον κόσμο γύρω του. Οι νέες παραστάσεις και γενικά η εξερεύνηση νέων πραγμάτων κυριολεκτικά συναρπάζει, ειδικά τα παιδιά των πόλεων, που είναι συνήθως περιορισμένα στους τέσσερις τοίχους κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

    Σκεφτείτε λίγο! Πόσες φορές έχει το παιδί την ευκαιρία να παίξει φορώντας ελάχιστα ρούχα και χωρίς παπούτσια; Συνήθως μόνο το καλοκαίρι στην παραλία. Το παιχνίδι στην παραλία έχει το χαρακτηριστικό της ψυχαγωγίας, καθώς ικανοποιεί την ανάγκη του παιδιού για ελεύθερη δράση. Εκτός όμως από την ψυχαγωγία, έχει και γενικότερα βιολογικό σκοπό, γιατί ικανοποιεί την ανάγκη του παιδιού για κίνηση, περιπέτεια, πειραματισμό, εκτόνωση.

    Η επαφή με «το μεγάλο και ευρύτερο» προκαλεί ένα ψυχικό «άνοιγμα» στο παιδί που το φέρνει σε ψυχική ισορροπία. Η επαφή, απ’ την άλλη, με τα στοιχεία της φύσης, με το νερό, την άμμο ή τα βότσαλα και το φως του ήλιου ενισχύει το αίσθημα της ευεξίας. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι βλέπουμε τα χλωμά και συχνά κατσουφιασμένα προσωπάκια των παιδιών μας, που το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου είναι κλεισμένα σε διαμερίσματα και αίθουσες διδασκαλίας, γρήγορα να λάμπουν από χαρά και ευτυχία καθώς τρέχουν ξυπόλυτα στην παραλία.

    Ψηφίστε υπέρ της ποιότητας

    Όσα λοιπόν περισσότερα μπάνια, τόσο το καλύτερο; Κι όμως δεν είναι πάντα η ποσότητα αυτή που μετράει. Ακόμα και λίγες ημέρες στη θάλασσα έχουν θετικό αντίκτυπο στη φυσική και ψυχική υγεία των παιδιών μας. Πολλές φορές, εξάλλου, δεν εκμεταλλευόμαστε τη θάλασσα όπως θα έπρεπε. Παραλίες γεμάτες συνωστισμό κάθε άλλο παρά μπορούν να εξασφαλίσουν τις πολυπόθητες παραστάσεις που τα παιδιά μας έχουν ανάγκη. Η θάλασσα μπορεί να βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής για τη μέση ελληνική οικογένεια, όμως οι ποιοτικές διακοπές είναι αυτές που μπορεί να εξασφαλίσουν τα μεγάλα πλεονεκτήματα.

    Η αναζήτηση του ιδανικού προορισμού με το πολυπόθητο σκηνικό απόδρασης είναι συχνά ο πιο δυναμικός στόχος της χρονιάς για μια οικογένεια. Η χώρα των θαυμάτων. Μπορεί οι διακοπές από μόνες τους να μην αρκούν για να εξασφαλίσουν λύσεις για τα προβλήματα της καθημερινότητας που αφήνουμε πίσω μας, όμως προσθέτουν επιπλέον θετικές εμπειρίες καθώς η οικογένεια απολαμβάνει περισσότερο ποιοτικό χρόνο μαζί.

    Κάπου εκεί ανάμεσα στις στιγμές που απλώνουμε στα μικροσκοπικά κορμάκια το αντηλιακό, τους φοράμε το καπελάκι και φουσκώνουμε τα μπρατσάκια νιώθουμε το αίσθημα της ευτυχίας και της πληρότητας να μας πλημμυρίζει. Η οικογένεια που καθημερινά διασκορπίζεται κατά τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου σε γραφεία, αυτοκίνητα, σχολικά, παιδικούς σταθμούς και απογευματινές δραστηριότητες επιτέλους βρίσκεται μια φορά το χρόνο ενωμένη με σύμμαχο τη θαλασσινή αύρα! Κάπου εκεί την ώρα που πλατσουρίζουμε στα νερά με τα παιδιά μας ο χρόνος σταματά να τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Μόνο ο ήλιος καθώς αγγίζει την κορυφή του ουρανού μας θυμίζει ότι πρέπει να αποτραβηχτούμε στη σκιά.

    Όλα τα άλλα τα έχουμε αφήσει πίσω μας. Τα βιαστικά πρωινά, τις ιώσεις του χειμώνα, τις εκκρεμότητες στο γραφείο, τη στοίβα με τα ρούχα που θέλουν σιδέρωμα… Η στιγμή αυτή -που όλο το χρόνο σκεφτόμαστε, περιμένουμε και οργανώνουμε- πλησιάζει, είναι εδώ και οφείλουμε να την απολαύσουμε! Μπορεί η μαγεία να μην κρατά για πάντα, όμως αρκεί για να νιώσει η οικογένεια πιο δυνατή από ποτέ!
    in.gr

    Περισσότερα

    Παιδική Διάσπαση Προσοχής‎.

    Είναι αφηρημένο, δεν προσέχει, νομίζετε ότι κάποιες φορές δεν σας ακούει καθόλου… Αναρωτιέστε αν όλα αυτά είναι φυσιολογικά για ένα μικρό παιδί ή θα πρέπει ν’ ανησυχείτε;

    Παιδιά! Πετάει το μυαλό τους και ποιος το συμμαζεύει; Όμως, ποιος δεν θεωρεί φυσιολογικό ένα παιδί που ονειροπολεί, πηδάει από το ένα θέμα στο άλλο, βαριέται γρήγορα ή δείχνει αδιαφορία για υποχρεώσεις ή αγγαρείες όπως τα μαθήματα; Το δικαίωμα διαφυγής σε κόσμους φανταστικούς είναι όχι μόνο αναμφισβήτητο αλλά και έμφυτη ανάγκη του κάθε παιδιού. Μερικές φορές, όμως, η δυσκολία συγκέντρωσης όχι μόνο στα μαθήματα αλλά και σε άλλες δραστηριότητες μπορεί να μην είναι θέμα της ονειροπόλας φύσης του παιδιού αλλά να συνδέεται με συγκεκριμένη μαθησιακή δυσκολία.

    Η διάσπαση προσοχής θεωρείται σήμερα μία από τις πλέον σοβαρές και συχνές διαταραχές σε παγκόσμια κλίμακα. Η συχνότητα εκδήλωσης ποικίλλει από πολιτισμικό σε πολιτισμικό περιβάλλον. Σε κάποιες χώρες το ποσοστό είναι υψηλό, όπως στις ΗΠΑ και σε άλλες πολύ χαμηλό, όπως στη Μ. Βρετανία. Αυτό όμως μπορεί να σχετίζεται με το γεγονός ότι στις ΗΠΑ υπάρχει καλύτερη ενημέρωση των γονέων. Η διάσπαση προσοχής, όπως, και οι υπόλοιπες μαθησιακές δυσκολίες αποτελούν «ταμπού» στην Ελλάδα. Πολλές μητέρες θεωρούν ότι πρόκειται για σοβαρό πρόβλημα, ενώ άλλες δυσκολεύονται να παραδεχτούν ή να συνεργαστούν για το καλό του παιδιού. Κι όμως, πέρα από το αν το πρόβλημα είναι σοβαρό ή όχι, αυτό που είναι σημαντικό να γνωρίζετε είναι ότι η διάγνωση είναι καλό να γίνεται πριν την ηλικία των 7 ετών. Συνήθως οι γονείς είναι αυτοί που υποψιάζονται ή συνειδητοποιούν το πρόβλημα πριν τους το πει ο δάσκαλος. Καλό είναι, λοιπόν, κάθε γονιός να έχει υπόψη του τις ενδείξεις που μπορεί να αποτελούν συμπτώματα ενός συγκεκριμένου προβλήματος.

    Υποψίες ή συμπτώματα;

    Η διάσπαση προσοχής παρουσιάζει δύο επίπεδα συμπτωματολογίας. Τα πρωτογενή και τα δευτερογενή. Στα δευτερογενή επίπεδα συμπτωματολογίας ανήκουν οι ψυχολογικές καταστάσεις και η αυτοεκτίμηση του παιδιού.

    Παρά τη διαφοροποίηση που παρουσιάζει το φαινόμενο, οι επιστήμονες συμφωνούν ότι στα πρωτογενή επίπεδα συμπτωματολογίας ανήκουν 3 συγκεκριμένα και βασικά χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης διαταραχής. Τα 3 αυτά βασικά χαρακτηριστικά είναι τα εξής:

    1. Απροσεξία

    2. Παρορμητικότητα

    3. Υπερκινητικότητα

    Ας δούμε, ένα προς ένα, τα χαρακτηριστικά τους.

    Τι χαρακτηρίζει την απροσεξία:
    •Η εύκολη διάσπαση της προσοχής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το παιδί να μην ολοκληρώνει πράγματα που ήδη γνωρίζει.
    •Η επίμονη ενασχόληση του παιδιού με την ύπαρξη εξωτερικών ή εσωτερικών ερεθισμάτων. Αυτό το κάνει να εγκαταλείπει γρήγορα την εργασία με την οποία έχει ήδη καταπιαστεί.
    •Η αδυναμία κατάκτησης του μηχανισμού της μάθησης εξαιτίας της έλλειψης συγκέντρωσης. Εξαιτίας αυτού, η ανάγνωση, η γραφή, η ορθογραφία και η αφήγηση βρίσκονται σε πολύ χαμηλό επίπεδο.
    •Η ανωριμότητα των κοινωνικών δεξιοτήτων. Οι κοινωνικές δεξιότητες (αδυναμία διαλόγου, συμμετοχή σε ομαδικά παιχνίδια, επίγνωση των κοινωνικών ορίων, σωστή συμπεριφορά) χαρακτηρίζονται ως ανώριμες.
    •Αδυναμία εκτέλεσης περισσότερων από μία διαδοχικών εντολών.

    Τι χαρακτηρίζει την παρορμητικότητα:
    •Η έναρξη μιας απάντησης του παιδιού προτού ολοκληρωθεί η ερώτηση. Επιπλέον, πολλές φορές το παιδί συμμετέχει σε συζητήσεις που δεν το αφορούν, με αποτέλεσμα οι αντιδράσεις στη συμπεριφορά του να θεωρούνται παρορμητικές.
    •Η έλλειψη κατανόησης του πραγματολογικού επιπέδου στο λόγο. Αρκετές φορές το παιδί, λόγω της παρορμητικότητάς του δεν αντιλαμβάνεται την έννοια του υπονοούμενου, με αποτέλεσμα να παρερμηνεύονται προθέσεις των άλλων και έτσι να γίνεται επιθετικό στο σχολείο και στις ομαδικές συναθροίσεις.
    •Η έλλειψη πειθαρχίας. Η διάσπαση προσοχής δημιουργεί πολύ συχνά την εικόνα παιδιών χωρίς πειθαρχία, τα οποία εκδηλώνουν θυμό και άρνηση προς το σχολείο και το ομαδικό παιχνίδι.

    Τι χαρακτηρίζει την υπερκινητικότητα:
    •Η αδυναμία του παιδιού να μείνει στο ίδιο μέρος για πολλή ώρα. Η παραμονή στο ίδιο μέρος προκαλεί έντονη ανησυχία, νευρικότητα, ενόχληση προς τους άλλους, επικοινωνία με το διπλανό του ή ακόμα και με τον ίδιο του τον εαυτό.
    •Η δυσκολία της αδρής και / ή λεπτής κινητικότητας. Το παιδί παρουσιάζει μικρή έως και μεγάλη δυσκολία. Οι κινήσεις και το βάδισμα είναι αδέξιες, η λεπτή κινητικότητα χαρακτηρίζεται από νευρικότητα και από αδυναμία στο συντονισμό των κινήσεων για γραφή και για λεπτές κατασκευές.

    Το Σύνδρομο Διάσπασης Προσοχής (ADD) όσο και το Υπερκινητικό Σύνδρομο με Διάσπαση Προσοχής (ADHD) είναι στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους. Δεν αποκλείεται όμως ένα παιδί με έντονη διάσπαση προσοχής να εμφανίζει και άλλου είδους δυσκολίες όπως χαμηλή αυτοπεποίθηση, ανησυχία, ανωριμότητα, προβλήματα κοινωνικοποίησης και δυσκολίες στις διαδικασίες γραφής και ανάγνωσης. Το Υπερκινητικό Σύνδρομο με Διάσπαση Προσοχής, ωστόσο, είναι μια παθολογική κατάσταση με κλινική διάγνωση που έχει να κάνει με αποδιοργανωτικές συμπεριφορές που δυσκολεύουν τη γενικότερη εξέλιξη του παιδιού όχι μόνο στο σχολείο αλλά και μέσα στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χορηγηθεί φαρμακευτική αγωγή με κύριο συστατικό την μεθυλφενιδάτη. Το φάρμακο, όμως, δεν θεραπεύει τη μαθησιακή δυσκολία. Αυτό που βοηθάει είναι η υποστήριξη του παιδιού απ’ όλα τα μέτωπα.

    Μάχη σε όλα τα μέτωπα

    Η αντιμετώπιση της διάσπασης προσοχής αποτελεί μία πολύπλευρη διαδικασία στην οποία πρέπει συμβάλει μία ολόκληρη διεπιστημονική ομάδα. Η συμβολή του παιδοψυχιάτρου, του λογοθεραπευτή και του δασκάλου στο σχολείο είτε μεμονωμένα είτε συντονιστικά λειτουργούν θετικά. Οι συμπεριφορικές κατευθύνσεις, η συμβουλευτική προσέγγιση και σε σπάνιες περιπτώσεις η χρήση φαρμακευτικής αγωγής αποτελούν το κλειδί της καλής πρόγνωσης και του ελέγχου της διάσπασης προσοχής. Οι γονείς αν παρατηρήσουν τα συμπτώματα που αναλύθηκαν παραπάνω -οπωσδήποτε περισσότερα από ένα-, καλό είναι να επισκεφτούν τον ειδικό μαζί με το παιδί, να αναφέρουν τα συμπτώματα αναλυτικά, να συνεργαστούν με τον ειδικό στη διαδικασία της διαγνωστικής εκτίμησης και να συμβάλλουν από εκεί και πέρα ενεργά στην αποκατάσταση. Αν και εξαρτάται από το βαθμό του προβλήματος, τα προγνωστικά είναι συνήθως καλά, αν υπάρχει έγκαιρη παρέμβαση όσο το δυνατόν πιο νωρίς.

    1. Στο σπίτι
    •Το περιβάλλον μέσα στο σπίτι πρέπει να είναι οργανωμένο και τακτοποιημένο. Το παιδί είναι καλό να ξέρει ότι κάθε πράγμα έχει τη θέση του κι ότι εκεί θα το αναζητήσει αλλά και θα το επιστρέψει. Δώστε ιδιαίτερη έμφαση στο χώρο όπου μελετά το παιδί.
    •Φροντίστε να τηρείται στις δραστηριότητες της ημέρας η ρουτίνα επανάληψης. Μείνετε σε κάθε περίπτωση πιστοί στο πρόγραμμα. Π.χ. πλένουμε τα δόντια μετά το φαγητό και ύστερα βλέπουμε τηλεόραση.
    •Προσπαθήστε να δίνετε ξεκάθαρες εντολές στο παιδί επιβάλλοντας συγκεκριμένους κανόνες. Π.χ. πέταξε το κυπελλάκι από το γιαουρτάκι μόλις τελειώσεις στο καλάθι των αχρήστων.
    •Επιδιώξτε ώστε κατά τη διάρκεια της ημέρας να υπάρχει σωστή εξισορρόπηση μεταξύ ερεθισμάτων και στατικής απασχόλησης.
    •Είναι σημαντικό να εξασφαλίζετε στο παιδί περιόδους κινητικής εκτόνωσης αλλά και δυνατότητες συγκέντρωσης πολλές φορές τη μέρα για 10-15 λεπτά προτρέποντάς το να ασχοληθεί με στατικές δραστηριότητες, όπως διάβασμα βιβλίων, ζωγραφική, κατασκευές, επιτραπέζια, παιχνίδια σκέψης.
    •Κρατήστε θετική στάση απέναντι σε κάθε προσπάθεια του παιδιού κι όχι μόνο απέναντι στα σπουδαία επιτεύγματα. Αντιμετωπίσετε όχι μόνο λεκτικά την επιτυχία του αλλά και με εκδηλώσεις τρυφερότητας, όπως φιλιά, χάδια, αγκαλιές, χαμόγελα, βλέμματα επιδοκιμασίας, καθώς όλα αυτά τονώνουν την αυτοπεποίθηση του παιδιού.
    •Προτιμήστε να δώσετε τα «μπράβο» σε επιτεύγματα που αφορούν στις στατικές κι όχι στις κινητικές δραστηριότητες. Επιβραβεύστε το για τη ζωγραφιά ή το παζλ που έφτιαξε, για παράδειγμα κι όχι για το πόσο δυνατά κλωτσά την μπάλα.
    •Η μελέτη του παιδιού πρέπει να οργανώνεται. Δεν έχει τόση σημασία να είστε δίπλα του όταν διαβάζει όσο να οργανώσετε τις εργασίες που πρέπει να ολοκληρώσει μία-μία ακολουθώντας μια συγκεκριμένη σειρά. Μια βόλτα, το αγαπημένο του σνακ ή το αγαπημένο του DVD μπορεί να αποτελεί την επιβράβευση, αφού ολοκληρώσει τα μαθήματά του.
    •Να έχετε ρεαλιστικές προσδοκίες. Μην περιμένετε σπουδαία κατορθώματα από το παιδί και μην ανεβάζετε ψηλά τον πήχη. Σε ό,τι αφορά συγκεκριμένα προβλήματα στη συμπεριφορά του προτιμήστε να αντιμετωπίζετε ένα κάθε φορά κι όχι ταυτόχρονα πολλά μαζί.

    2. Στο σχολείο

    Ο πρώτος άξονας για τη διάγνωση συμπτωμάτων είναι η οικογένεια. Ο δεύτερος, όμως, είναι το σχολείο. Οι συγκρίσεις συνήθως που γίνονται ανάμεσα σε αυτούς τους δύο άξονες μπορεί να σας βοηθήσουν να βγάλετε συμπεράσματα για το αν χρειάζεται ν’ απευθυνθείτε στον ειδικό.

    Ρωτήστε το δάσκαλο ή δώστε προσοχή αν σας κάνει παρατηρήσεις ότι το παιδί:
    •δεν προσέχει την ώρα του μαθήματος
    •φλυαρεί ακατάπαυστα την ώρα του μαθήματος
    •δεν ακούει τον άλλον όταν μιλάει
    •διακόπτει το μάθημα για να πει κάτι άσχετο
    •σηκώνεται από τη θέση του και τριγυρίζει στο χώρο
    •ενοχλεί τους συμμαθητές του
    •οι εργασίες του είναι απρόσεκτες και ημιτελείς
    •έχει την τάση να διακινδυνεύει χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες
    •δεν περιμένει τη σειρά του σε ομαδικές εργασίες.

    Σε περίπτωση που υποψιάζεστε ότι το παιδί έχει πρόβλημα συγκέντρωσης στο μάθημα ή έχει γίνει διάγνωση για διάσπαση προσοχής, είναι σημαντικό να ενημερώσετε το δάσκαλο ζητώντας τη συνεργασία του έτσι ώστε το περιβάλλον της τάξης να είναι ενισχυτικό γι’ αυτό. Είναι καλό, για παράδειγμα, να έχει καλή οπτική θέση στην τάξη και κατά προτίμηση η θέση του να είναι κοντά στο δάσκαλο και μακριά από παράθυρο. Ο δάσκαλος θα πρέπει να παροτρύνει την προσπάθειά του και να του αναθέτει διάφορες απλές αρμοδιότητες δίνοντάς του έτσι κίνητρα, π.χ. μοίρασε τις φωτοτυπίες στα παιδιά ή καθάρισε τον πίνακα.

    Tης Φλώρας Κασσαβέτη με τη συνεργασία του Δημήτρη Πομόνη, κλινικού λογοθεραπευτή-λογοπαθολόγου, επιστημονικού συνεργάτη Παιδοψυχιατρικού Τμήματος Νοσοκομείου Παίδων «Αγία Σοφία». OLYMPUS DIGITAL CAMERA

    Περισσότερα

    Ζήλεια και παιδί. Συμβουλές σε γονείς

    OLYMPUS DIGITAL CAMERA

    Τι είναι η ζήλια;
    Η ζήλια είναι το δυσάρεστο συναίσθημα που νιώθει κάποιος όταν πιστεύει πως ένας άλλος είναι ανώτερος από εκείνον ή αγαπιέται περισσότερο από εκείνον.

    Η ζήλια είναι κάτι το «κακό», κάτι το οποίο μπορούμε να αποφύγουμε;
    Όχι! Είναι ένα απολύτως φυσιολογικό συναίσθημα αντίδρασης. Το παιδί δεν μπορεί να φανταστεί ότι θα πρέπει να μοιράζεται την αγάπη των γονιών του. Είναι μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης του παιδιού και μια άριστη εμπειρία να ξεπεράσει το παιδί τον εαυτό του, να προοδεύσει και να δομηθεί. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στ΄αδέλφια είναι και συναγωνισμός, που βοηθά τα παιδιά μιας οικογένειας να μεγαλώσουν. Η ζήλια είναι ο θεμέλιος λίθος της εικόνας του εαυτού μας, αλλά και της αποδοχής του εαυτού μας. Ο αδελφός ή η αδελφή παίζουν σημαντικό ρόλο στην κατασκευή της προσωπικότητας του παιδιού. Ο «άλλος» επιτρέπει στο κάθε παιδί να αυτοπροσδιοριστεί καλύτερα, μέσω του εντοπισμού της διαφοράς και της ομοιότητας.

    Πώς εκδηλώνεται η ζήλια;
    Η ζήλια μπορεί να εκφραστεί με πολλούς τρόπους από τα παιδιά. Ορισμένα εκφράζουν το φόβο πως τα αγαπούν λιγότερο με απόσυρση, άλλα με επιθετικότητα ή διαταραχή της συμπεριφοράς. Κάποια επιλέγουν να απομονωθούν, ενώ άλλα παλινδρομούν και φέρονται σα «μικρότερα».

    Παίζει ρόλο η θέση στη σειρά γέννησης του παιδιού, στην ένταση των αντιδράσεων της ζήλιας;
    Από τα συναισθήματα ζήλιας δεν γλιτώνει κανένα παιδί της οικογένειας, όποια κι αν είναι η θέση του! Πόσο τυχερό δηλαδή πρέπει να αισθάνεται ένα παιδί που μοιράζεται το δωμάτιο, τα παιχνίδια ή τη σημασία των γονιών και των συγγενών του με τ΄αδέλφια του;
    Ο πρωτότοκος χάνει το θρόνο του, ζηλεύει την τρυφερότητα που δείχνουν οι γονείς προς τον «εισβολέα», το δευτερότοκο. Από τη μεριά το, ο δεύτερος ζηλεύει τα προνόμια που απολαμβάνει ο μεγαλύτερος, λόγω της ηλικίας του. Αν γεννηθεί και τρίτο παιδί, ο δευτερότοκος μεταμορφώνεται σε «μεσαίο» και αναρωτιέται γιατί να έχει έναν πιο μεγάλο που του λέει τι να κάνει κι έναν πιο μικρό που είναι φοβερά χαϊδεμένος. Ο μικρός πάλι, ζηλεύει αυτά που οι άλλοι δυο γνώρισαν προτού ο ίδιος γεννηθεί και … πάει λέγοντας …
    Η ένταση των αντιδράσεων της ζήλιας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως την ευφυία των παιδιών, τα όρια αντοχής τους στην αποστέρηση και τις σχέσεις που το καθένα έχει με τους γονείς του, καθώς και από τις αντιδράσεις των γονιών στις πρώτες εκδηλώσεις της ζήλιας τους.

    Ποια θεωρείται η ιδανική διαφορά ηλικίας ανάμεσα στ΄αδέλφια, ώστε η ζήλια να είναι λιγότερη;
    Οι νέες έρευνες δείχνουν ότι η ιδανική διαφορά ηλικίας είναι έξι με εφτά χρόνια. Είναι η ηλικία που
    (α) μειώνεται η επιθετικότητα
    (β) το παιδί είχε το χρόνο να δημιουργήσει τις προσωπικές του οικογενειακές αναμνήσεις
    (γ) έχει κερδίσει την αυτονομία του και
    (δ) έχει ήδη φίλους, εκτός από γονείς και έτσι έχει λιγότερο ανάγκη την παρουσία τους.

    Η ζήλια έχει την ίδια ένταση ανάμεσα στ΄αδέλφια του ίδιου ή διαφορετικού φύλου;
    Όταν το φύλο είναι το ίδιο, οι ανταγωνισμοί είναι εντονότεροι στο πλαίσιο της αδελφικής σχέσης. Οι συγκρίσεις είναι πιο άμεσες σε όλους τους τομείς και αφορούν τη σχολική επίδοση, τις αθλητικές επιδόσεις, την ομορφιά, την κοινωνικότητα κ.λ.π. Ο ανταγωνισμός για την απόσπαση της προσοχής του γονιού είναι συχνά τρομακτικός!
    Στην περίπτωση που τ΄αδέλφια είναι διαφορετικού φύλου, υπάρχει και η δικαιολογία ότι ο άλλος είναι όντως «διαφορετικός» και έτσι μειώνονται κάπως οι συγκρίσεις. Όμως και πάλι δε θα αποφευχθούν οι διαμάχες εξαιτίας των διαφορετικών προσανατολισμών λόγω φύλου και των διαφορετικών ενδιαφερόντων. Εδώ μεγάλο ρόλο , θα παίξουν και οι «προτιμήσεις» της μαμάς και του μπαμπά προς κάποιο από τα παιδιά τους.

    Δίνω περισσότερη σημασία στο πρώτο (ή στο μεσαίο ή στο μικρό ή στο τέταρτο…) και όμως αυτό πάλι ζηλεύει! Πού κάνω λάθος σαν γονιός;
    Δεν πρέπει να ξεχνούμε πως η ζήλια είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα αντίδρασης. Η ζήλια δεν είναι παρά μια εκδήλωση πόνου και μια έκκληση για βοήθεια και καλοσύνη από τον ενήλικα. Το παιδί που ζηλεύει αγαπά και μισεί συγχρόνως. Αν οι γονείς δεν κάνουν τραγικά λάθη, όπως καταστολή και τιμωρία της εκδήλωσης της ζήλιας ή διάπραξη αδικίας, η επιθετική συμπεριφορά εξαλείφεται.
    Η έκφραση της ζήλιας εκφράζει και τη γενικότερη δομή της οικογένειας που χτίζεται γύρω από εφτά μεγάλους άξονες: (1) τη συζυγική σχέση, (2) τη σχέση των γονιών με καθένα από τα παιδιά τους, (3) τις σχέσεις μεταξύ αδελφών, (4) τη σχέση της οικογένειας με τον έξω κόσμο, (5) τις επαγγελματικές υποχρεώσεις των γονιών, (6) το διαθέσιμο οικογενειακό χρόνο και (7) το σύστημα διαπαιδαγώγησης που υιοθετεί η οικογένεια.
    Κάθε αδελφική σχέση είναι ιδιαίτερη και χαρακτηρίζεται από την ακολουθία των γεννήσεων, το φύλο, τις περιστάσεις της γέννησης και τον αριθμό των παιδιών που την αποτελούν, τη φύση και την ιδιοσυγκρασία του κάθε παιδιού και την άποψη του γονιού για το κάθε παιδί…

    Είναι φανερό πως για να αντιμετωπίσουμε τη ζήλια θα πρέπει να δούμε το θέμα , όχι μόνο από την άποψη του «πόση σημασία» δίνουμε στο παιδί που ζηλεύει, αλλά και από την άποψη της γενικότερης μας στάσης απέναντι στην αδελφική σχέση.

    Πώς θα αντιμετωπίσω τη ζήλια του παιδιού μου;
    Ακολουθούν κάποιες πρακτικές εισηγήσεις:
    • Ασχοληθείτε εναλλάξ με τα παιδιά σας. Θα πρέπει να φροντίσετε να υπάρχει ισορροπία και να διαθέσετε ξεχωριστό χρόνο σε όλα τα παιδιά της οικογένειας
    • Μην υποχρεώνετε το πρωτότοκο παιδί να «μεγαλώσει» απότομα. Αφήστε το να ζει σαν παιδί της ηλικίας του, δώστε του καμιά φορά την άδεια να είναι «μικρό»
    • Ενθαρρύνετε το παιδί σας να εκφράσει όλα όσα νιώθει και δείξτε κατανόηση και τρυφερότητα. Μην επιβεβαιώνετε άθελα σας αυτό που το παιδί φοβάται, δηλαδή την απώλεια της αγάπης σας
    • Αποφύγετε τις συγκρίσεις (για ομορφιά, σχολική επίδοση, αθλητικές επιδόσεις κ.λ.π.). Δεχτείτε τη διαφορετικότητα των παιδιών σας!
    • Αφήστε κάποιες φορές το νεογέννητο με τους παππούδες ή με κάποιους φίλους. Έτσι θα μπορέσετε να αφιερώσετε τον ελεύθερο χρόνο σας στα άλλα σας παιδιά
    • Ας έχει το κάθε παιδί και τα δικά του παιχνίδια, το δικό του χώρο (δωμάτιο ή έστω μια γωνιά ή ένα συρτάρι αποκλειστικά δικό του…). Τα αδέλφια δεν είναι απαραίτητο να τα μοιράζονται όλα και να παίζουν συνεχώς μαζί!
    • Αφήστε το πρωτότοκο να αναλάβει περισσότερα καθήκοντα, αν είναι έτοιμο, αντίστοιχα όμως θα πρέπει να απολαμβάνει περισσότερα προνόμια και περισσότερη ελευθερία
    • Μην κρύβεστε και μη λέτε ψέματα! Εκφράστε την ξεχωριστή αγάπη σας προς όλα τα παιδιά σας, χωρίς να φοβάστε την αντίδρασή τους
    • Χρειάζεται σαφήνεια και ακρίβεια στη ρύθμιση της επικοινωνίας στην οικογένεια (ποιος μιλά και πότε, κανείς δε διακόπτεται…). Η συνεργασία στις οικιακές εργασίες, η διάταξη των θέσεων στο αυτοκίνητο και στο τραπέζι, η σειρά στο μπάνιο και στον ύπνο, το ποιος παίρνει δώρο όταν ένα από τα παιδιά γιορτάζει(!) κ.λ.π., κ.λ.π. θα πρέπει να διευθετηθούν πολύ συγκεκριμένα
    • Αποφύγετε τις παγίδες του «ποιος άρχισε» και του «ποιος φταίει». Δε γίνεται να φταίει πάντα ο μεγάλος ή πάντα ο μικρός… Στηρίξετε την ικανότητα των παιδιών να βρίσκουν μόνα τους τη λύση. Τα αδέλφια πρέπει να βρουν την τάξη μόνα τους, μέσα από την εμπειρία. Μη λαμβάνετε θέση και εκφράστε την απεριόριστη αγάπη σας και στο «δύσκολο» παιδί σας. Βοηθήστε το να αποδεχτεί τη θέση και την πορεία του. Αν συστηματικά χειραγωγείται συναισθηματικά από τ’ αδέλφια του κάποιο παιδί σας, βοηθήστε το να αντιδράσει και να αναπτύξει τις συναισθηματικές του άμυνες. Αν τίθεται θέμα ασφάλειας ή συστηματικής εκμετάλλευσης, τότε παρεμβαίνετε χωρίζοντας απλώς τους «μονομάχους»
    • Θέστε σαφείς κανόνες που θα εμποδίσουν την επιθετική συμπεριφορά μεταξύ τους. Για παράδειγμα: το μεγαλύτερο παιδί δε χτυπά το μικρότερο, έχει όμως το δικαίωμα να αμυνθεί εφόσον εκείνο του επιτεθεί, ή απαγορεύονται οι βρισιές, τα επίθετα, οι κλωτσιές, οι δαγκωματιές, η ρίψη αντικειμένων κ.λ.π.
    • Δεχτείτε όλα τα συναισθήματα των παιδιών σας, αλλά συγχρόνως βάλτε όρια στην ανάρμοστη συμπεριφορά, θέτοντας λογικές και σταθερές συνέπειες
    • Με λίγα λόγια:
    1. Χαλαρώστε και προσπαθήστε να είστε ειλικρινείς με τα παιδιά σας
    2. Δώστε απλόχερα αγάπη
    3. Αφιερώστε χρόνο στα παιδιά σας. Μια φορά μεγαλώνουν και σας χρειάζονται…
    4. Παρεμβαίνετε μόνο εκεί που είναι απόλυτα αναγκαίο
    5. Θέστε ξεκάθαρα όρια και αφήστε το παιδί να υποστεί τις συνέπειες από την παράβασή τους
    6. Αποδεχτείτε τη διαφορετικότητα των παιδιών σας και προπαντός
    7. Ξεπεράστε την ειδυλλιακή εικόνα της οικογένειας, στην οποία όλοι είναι πάντα αγαπημένοι και μονιασμένοι!!!
    Μαίρη Δήμου, Κλινική Ψυχολόγος

    Περισσότερα

    Παιδική κατάθλιψη.

    Παιδική Κατάθλιψη: Που οφείλεται;

    Η παιδική κατάθλιψη αν και συχνά περνάει απαρατήρητη, σαν φαινόμενο μπορεί να προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση στη ζωή του παιδιού αλλά και της οικογένειας του. Τα συμπτώματα της κατάθλιψης τα οποία επιμένουν στο χρόνο και προκαλούν δυσκολία στα επίπεδα λειτουργικότητας του παιδιού (γνωστικό, συναισθηματικό, συμπεριφορικό), διαφέρουν από τα παροδικά συμπτώματα κακοδιαθεσίας και ανησυχίας που αποτελούν μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης των παιδιών. Πολλοί παράγοντες συνδυαστικά μπορεί να ευθύνονται για την εμφάνιση της παιδικής κατάθλιψης, ανάμεσα τους: βιοχημικοί παράγοντες – δυσλειτουργία εγκεφαλικών χημικών ουσιών, γενετική προδιάθεση και περιβαλλοντικοί παράγοντες που περιλαμβάνουν σημαντικά γεγονότα στη ζωή του παιδιού όπως διαζύγιο γονέων, αλλαγή σχολείου, απώλεια ή το να βιώνει το παιδί μία χρόνια πάθηση.

    Πως εμφανίζεται η κατάθλιψη στα παιδιά;

    Αν και τα βασικότερα χαρακτηριστικά ενός καταθλιπτικού επεισοδίου είναι κοινά σε όλες τις ηλικίες, η μεγαλύτερη διαφορά είναι ότι στην ενήλικη ζωή τα συμπτώματα θλίψης εκδηλώνονται μέσα από απόσυρση και κατατονία ενώ αντίθετα στην παιδική ηλικία μπορούν να εκδηλωθούν και μέσα από συμπτώματα όπως ευερεθιστότητα (παράλογα ξεσπάσματα), θυμός και ένταση. Άλλα συμπτώματα παιδικής κατάθλιψης περιλαμβάνουν σε γνωστικό επίπεδο: προβλήματα στη μνήμη και στη συγκέντρωση, αναποφασιστικότητα, αρνητικές σκέψεις όπως «είμαι κακό παιδί», «δεν μπορώ να κάνω τίποτα σωστά» και σκέψεις θανάτου «μακάρι να μην ζούσα». Σε συναισθηματικό επίπεδο τα συναισθήματα που επικρατούν είναι: θλίψη, απελπισία, αβοηθησία, ενοχή, αναξιότητα, χαμηλή αυτοεκτίμηση, ενώ σε συμπεριφορικό επίπεδο: κοινωνική απόσυρση, χαμηλή ενεργητικότητα, απώλεια ενδιαφέροντος και ευχαρίστησης για επιθυμητές δραστηριότητες, απουσίες από το σχολείο, μείωση σχολικών επιδόσεων, προβλήματα στη διατροφή (υπερφαγικά επεισόδια ή έλλειψη όρεξης) και στον ύπνο (υπερυπνία ή αϋπνία), ξεσπάσματα κλάματος ή θυμού και σωματικές ενοχλήσεις (στομαχόπονος, πονοκέφαλοι).

    Τι μπορείτε να κάνετε;

    - Αν υποψιάζεστε ότι το παιδί σας υποφέρει από κατάθλιψη ζητήστε τη βοήθεια ειδικού ως προς την έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση. Η κατάθλιψη είναι ένα φαινόμενο το οποίο μπορεί να αντιμετωπιστεί!
    - Θυμηθείτε ότι τα παιδιά που βιώνουν κατάθλιψη δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν, και για αυτό θα ήταν καλύτερο οι συζητήσεις να γίνονται σε ένα ήρεμο περιβάλλον χωρίς περισπασμούς και εντάσεις.
    - Υπενθυμίστε στο παιδί σας ότι είστε εκεί για να ακούσετε αυτά που έχει να σας πει, βοηθήστε το να αναγνωρίσει τα προβλήματα του και «εκπαιδεύστε» το στο να αναπτύξει τρόπους διαχείρισης τους π.χ: «Αισθάνεσαι λυπημένος. Τι μπορούμε να κάνουμε για αυτό, τι θα σου έφτιαχνε τη διάθεση;».
    -Βοηθήστε το παιδί σας να παραμείνει δραστήριο, συμμετέχοντας σε δραστηριότητες που βελτιώνουν τη φυσική κατάσταση. Η άσκηση , όπως και η σωστή διατροφή μπορούν να καταπραΰνουν καταθλιπτικά συμπτώματα.
    - Μην πέσετε στην παγίδα να θεωρήσετε ότι το παιδί σας τεμπελιάζει, ακόμα και το να σηκωθεί από το κρεβάτι μπορεί είναι μία πρόκληση για αυτό. Ωστόσο είναι σημαντικό να είναι απασχολημένο κατά τη διάρκεια της ημέρας, έστω και με απλές καθημερινές αρμοδιότητες.
    -Αναγνωρίζοντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, διατηρήστε τις προσδοκίες που έχετε για την εκπλήρωση των καθημερινών του υποχρεώσεων και ενισχύστε τη διεκπεραίωση τους, π.χ: «Καταλαβαίνω ότι δεν έχεις όρεξη, αλλά χρειάζεται να διαβάσεις».
    -Κατά τη διάρκεια ενός καταθλιπτικού επεισοδίου, η κατάσταση θλίψης στην οποία έχει περιέλθει το παιδί ενδέχεται όχι μόνο να μη βελτιωθεί αλλά και να γίνει χειρότερη. Να παίρνετε στα σοβαρά σχόλια του παιδιού σχετικά με την επιθυμία θανάτου και τις απόψεις του περί αυτοκτονίας.

    Χαμόγελο του παιδιού.OLYMPUS DIGITAL CAMERA

    Περισσότερα

    Το παιδικό ψέμα και πως να το αντιμετωπίσετε

    OLYMPUS DIGITAL CAMERA

    Όλοι λίγο πολύ έχουμε συλλάβει το παιδί μας να λέει ψέματα και αρκετές φορές παρά το γεγονός ότι το `πιάνουμε στα πράσα` εκείνο το αρνείται. Τα περισσότερα παιδιά αρνούνται ότι έκαναν την αταξία για την οποία κατηγορούνται, είτε γιατί εύχονται να μην την είχαν κάνει, είτε επειδή γνωρίζουν ότι θα μπλέξουν και θέλουν να ξεφύγουν με όποιο τρόπο μπορούν.
    Πολλές φορές τα παιδιά προσποιούνται. Η προσποίηση ενός παιδιού δεν είναι εντελώς αβάσιμη ή ανυπόστατη. Συνήθως ένα παιδί βιώνει μια κατάσταση ως αρνητική και προσπαθεί να την αποφύγει προκειμένου να κερδίσει την ψυχική του ηρεμία για να ανακτήσει την ψυχική ισορροπία, την οποία νιώθει ότι απειλεί μια συγκεκριμένη κατάσταση. Πίσω από κάθε προσποίηση-ψέμα- υπάρχει άγχος. Φανταστείτε λοιπόν ότι κάπως έτσι συμβαίνει και με τα παιδιά σας.
    Τα ψέματα δεν σχετίζονται πάντα μονό με την απόκρυψη. Ένα παιδί, μπορεί για παράδειγμα, να πει υπερβολικές ιστορίες για το ποσό καλά τα πηγαίνει στο σχολείο, ή ποσό το αγαπούν τα άλλα παιδιά και πόσο πολύ θέλουν να παίζουν μαζί του. Αυτό το είδος καυχήματος (ψέμα) είναι ένα δείγμα έλλειψης αυτοπεποίθησης. Σε μια τέτοια περίπτωση, περισσότερο όφελος θα έχει για το παιδί η υποστήριξη σας και οι προσπάθειες σας να ενισχύσετε την αυτοεκτίμηση του αντί να το γελοιοποιήσετε ή να το επιπλήξετε επειδή υπερηφανεύτηκε λέγοντας μια τέτοια ιστορία.

    Υπάρχουν ψέματα που σχετίζονται με το παιχνίδι. Στα πλαίσια του παιχνιδιού με τη φαντασία, ένα παιδί ομορφαίνει τις καθημερινές του εμπειρίες με λίγη βοήθεια από τη φαντασία πλάθοντας ιστορίες. Μην σημάνετε συναγερμό όταν το παιδί σας επιμένει ότι το κυνήγησε ένα τέρας, προσπαθεί απλά να κάνει την καθημερινότητα του πιο ενδιαφέρουσα.
    Ως γονείς καλό θα είναι αρχικά να δείξετε κατανόηση και έγνοια προς το παιδί σας αλλά ταυτόχρονα να’στε σταθεροί, ώστε να του δώσετε να καταλάβει την συνέπεια ενός ψέματος. Αργότερα, σε μια άσχετη στιγμή κάντε συζήτηση και προσπαθήστε να επικοινωνήσετε μαζί του για τα θέματα που το ανησυχούν και βρείτε μαζί (μόνο μαζί) τρόπους επίλυσης. Η συνδρομή γιαγιάδων, συγγενών, φίλων, δασκάλων είναι πάντα ευπρόσδεκτη από τα παιδιά. Τέλος μάθετε να μην ακυρώνετε μαζί με το ψέμα το άγχος του παιδιού. Προσπαθήστε να το καθοδηγήσετε να μάθει να το χειρίζεται. Διαβεβαιώστε το παιδί σας ότι το αγαπάτε ακόμη, παρόλο που λέει ψέματα. Ένα παιδί που φοβάται ότι θα χάσει την αγάπη των γονιών του επειδή είναι άτακτο θα πει φρικτά ψέματα για να καλύψει οτιδήποτε στραβό έχει κάνει.
    Μην ξεχνάτε ό,τι ‘ένα από τα πράγματα που μαθαίνει κανείς σε εποχές συγκρούσεων (εσωτερικών-εξωτερικών) είναι να λέει ψέματα. Πρέπει να το κάνει για να επιβιώσει.

    Αντιγόνη Ορφανού

    Σχολική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια

    Περισσότερα

    Παιδιά «κολλημένα» με τη μαμά!

    Δεν ξεκολλά από τη φούστα σας, επιζητά συνεχώς την προσοχή σας, επιμένει να παίξετε μαζί, θέλει να σας ακολουθεί όπου κι αν πάτε. Είναι ένας μικρός «κολλητσίδας» – με όλα τα υπέρ και τα κατά.

    Κάθε φορά που απομακρύνεστε από κοντά του, αρχίζει να κλαίει απελπισμένα. Μόλις, όμως, το πάρετε στην αγκαλιά σας, αμέσως ησυχάζει και σας χαρίζει ένα πλατύ χαμόγελο. Γιατί αντιδρά έτσι; Όλα τα παιδιά, τον πρώτο τουλάχιστον χρόνο της ζωής τους τρέφουν στη μαμά μια ιδιαίτερη αδυναμία, που βασίζεται περισσότερο στην ανάγκη, παρά στην επιθυμία. Πώς εκδηλώνεται η συγκεκριμένη αδυναμία; Με το να απλώνει το μωρό σας τα χεράκια του κάθε φορά που σας αντικρίζει, να επιζητά την αγκαλιά σας και να μη θέλει να φύγει από δίπλα σας.

    Το άγχος του αποχωρισμού

    Κάθε παιδί γύρω στον 7ο μήνα της ζωής του διαμορφώνει έναν ισχυρό συναισθηματικό δεσμό με τη μητέρα του. Το μωρό σας τώρα αρχίζει να ανακαλύπτει το συναίσθημα του φόβου. Και φοβάται ότι θα μείνει μόνο του, ότι μπορεί η μαμά του να φύγει και να το αφήσει – ακόμα κι αν, από τη μέρα που γεννήθηκε, περνάτε σχεδόν όλο το χρόνο μαζί του και δεν χάνετε ευκαιρία να του δείξετε τη στοργή και την αγάπη σας. Εκείνο, όμως, δεν είναι σε θέση να εκτιμήσει τις αποδείξεις της αγάπης σας. Έτσι, λοιπόν, μόλις απομακρυνθείτε λίγο από κοντά του, απελπίζεται και βάζει αμέσως τα κλάματα, ακόμα κι όταν δεν υπάρχει κανένας λόγος.

    Γιατί δεν ξεκολλάει από τη φούστα μου;

    Για να καταλάβετε και να εξηγήσετε αυτή την αντίδραση του παιδιού, πρέπει να προσπαθήσετε να δείτε τα πράγματα από την πλευρά του. Αφότου γεννήθηκε, το μωρό σας έχει συνηθίσει να έχει όλη σας την προσοχή και τη φροντίδα. Εξαρτιόταν στην κυριολεξία από εσάς, αφού μόνο του δεν μπορούσε να ικανοποιήσει καμία του ανάγκη. Για το λόγο αυτό, δεν ξεχώρισε τον εαυτό του από τη μαμά του. Για εκείνο, είστε -για μεγάλο χρονικό διάστημα- η φυσική προέκταση του εαυτού του. Μόνο τώρα, που έχει κάπως μεγαλώσει, καταλαβαίνει ότι είστε δύο ξεχωριστά πρόσωπα. Αυτό, όμως, είναι δύσκολο να το δεχτεί, και έτσι υποφέρει με την απουσία σας. Βέβαια, το μωρό σας δεν κλαίει μόνο επειδή του λείπει η φυσική σας παρουσία. Η «μαμά» δεν αντιπροσωπεύει για το παιδί μόνο κάποια χάδια, γλυκά λογάκια και χαμόγελα, είναι επίσης για εκείνο μια μοναδική γέφυρα με την πραγματικότητα. Χωρίς την παρουσία της, νιώθει ακόμη μεγαλύτερη σύγχυση μέσα σε έναν κόσμο που του φαίνεται πολύ «επιθετικός» με τα τόσα καινούργια ερεθίσματα και αισθήσεις. Έτσι, για άλλη μία φορά, κλαίει. Το άγχος αυτό έχει ανοδική πορεία, με κορύφωση στο διάστημα μεταξύ 13ου και 18ου μήνα, και στη συνέχεια αρχίζει να ελαττώνεται σταδιακά. Η ηλικία αυτή αποτελεί και την κρίσιμη στιγμή στη ζωή κάθε παιδιού, αφού αρχίζει πλέον να ανεξαρτητοποιείται. Αρχίζει να περπατά, να μιλά, να καταλαβαίνει την έννοια της ύπαρξής του, του εαυτού του. Από το 3ο έτος, τα περισσότερα παιδιά ξεπερνούν το «άγχος» τους και μπορούν να μείνουν σε ένα χώρο με άλλα φιλικά ή συγγενικά πρόσωπα χωρίς απαραίτητα την παρουσία της μητέρας τους. Η «απεξάρτηση», λοιπόν, από τη μητέρα πρέπει να γίνεται σταδιακά, ώστε να κοπεί ο «ψυχολογικός ομφάλιος λώρος» και το παιδί να εξελιχθεί σε αυτόνομη και ολοκληρωμένη προσωπικότητα.

    Κινήσεις που θα το βοηθήσουν

    Μια καλή μέθοδος είναι να παρατηρήσετε το κλάμα του: Πόση ώρα κλαίει και τι ένταση έχει. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα μωρά δεν κλαίνε γιατί είναι πραγματικά δυστυχισμένα, αλλά γιατί θέλουν να τραβήξουν την προσοχή. Αν το παιδί σας είναι ήδη ενός έτους, συνδέει ευκολότερα την αποχώρησή σας με πολύ συγκεκριμένες καταστάσεις. Για παράδειγμα, μπορεί να αρχίσει να κλαίει αν σας δει να κατευθύνεστε προς την πόρτα, γιατί θα νομίζει ότι πάτε για ψώνια. Σε αυτή την περίπτωση, μιλήστε του. Πείτε του: «Η μαμά δεν φοράει παπούτσια. Όταν βγαίνει έξω η μαμά φοράει πάντα παπούτσια, όπως κι εσύ. Μη φοβάσαι, λοιπόν, θα μείνω εδώ μαζί σου». Σημασία έχει να του μιλάτε, να το καθησυχάζετε, χωρίς να υποτιμάτε οτιδήποτε για εκείνο μπορεί να αποτελεί πρόβλημα.

    Θέλετε να φύγετε, μα το μικρό σας κλαίει γοερά. Σίγουρα, δεν μπορείτε να το αφήσετε έτσι. Το πρόβλημα πρέπει να αντιμετωπιστεί εκ των προτέρων. Το κλειδί της επιχείρησης «αποχώρηση δίχως κλάματα» είναι να στρέψετε το ενδιαφέρον του παιδιού, από τη στιγμή του αποχωρισμού στη στιγμή που θα είστε και πάλι μαζί, γεμίζοντάς το με υποσχέσεις και προσδοκίες. Φροντίστε να μην το «κοροϊδεύετε». Μην του λέτε ότι… έρχεστε αμέσως, και ξαφνικά εξαφανίζεστε αφήνοντας σε κάποιον άλλον τη φροντίδα του. Έτσι, το παιδί θα νιώσει ανασφάλεια και δεν θα ξέρει τι και πότε να πιστέψει!

    Το γεγονός ότι πρέπει να γυρίσετε σύντομα στα εργασιακά σας καθήκοντα σας αναγκάζει να προβείτε στη λύση του παιδικού σταθμού Συνήθως τα πολύ μικρά παιδιά δεν είναι έτοιμα για τόσο μεγάλες αλλαγές σε πρόσωπα και χώρο. Χρειάζονται ένα οικείο και ήρεμο περιβάλλον, καθώς επίσης και ένα κατάλληλο και κατ’ αποκλειστικότητα πρόσωπο (συγγενικό ή μια μπέιμπι σίτερ) που θα ασχολείται μαζί του και θα το βοηθήσει να πατήσει στα πόδια του πρακτικά και συναισθηματικά. Αν πρόκειται να μεταφερθεί σε άλλο χώρο, θα πρέπει να πάρει μαζί του όσο το δυνατόν περισσότερα προσωπικά αντικείμενα, καθώς και κάποιο αγαπημένο του παιχνίδι, μαξιλάρι ή κουβέρτα, με τα οποία είναι πολύ συναισθηματικά συνδεδεμένο.

    Μην είστε συγκρατημένοι στις εκδηλώσεις αγάπης και τρυφερότητας, για να το βοηθήσετε να απαγκιστρωθεί από πάνω σας. Μια ψυχρή συμπεριφορά μπορεί να προκαλέσει τα αντίθετα αποτελέσματα και να κάνει το παιδί να σας αναζητά περισσότερο.

    Αποφύγετε να είστε υπερπροστατευτική μαζί του, γιατί κάτι τέτοιο ενισχύει την εξάρτηση και ευνουχίζει συναισθηματικά το παιδί γεμίζοντάς το φόβους, ανασφάλεια και ανικανότητα να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα μόνο του.

    Επιβραβεύστε τις προσπάθειές του, όποτε κάνει κάτι μόνο του.

    Τα σημάδια του «κολιτσίδα»

    Αν το παιδί σας εμφανίζει τρία ή περισσότερα από τα ακόλουθα συμπτώματα σε ηλικία μεγαλύτερη των 2 ετών, τότε βιώνει υπερβολικό άγχος αποχωρισμού, οπότε καλό θα ήταν να πάρετε μια γνώμη ειδικού.

    Αυξημένη αγωνία όταν συμβαίνει ή επίκειται αποχωρισμός από το σπίτι ή από σημαντικά πρόσωπα του περιβάλλοντός του.

    Υπερβολική αγωνία που αφορά την πιθανότητα να συμβούν ατυχήματα ή απώλειες σημαντικών προσώπων του περιβάλλοντός του.

    Υπερβολικό άγχος ότι ένα αποκρουστικό γεγονός θα οδηγήσει σε αποχωρισμό από ένα σημαντικό πρόσωπο του περιβάλλοντός του.

    Απροθυμία ή άρνηση να πάει στο σχολείο ή αλλού, εξαιτίας του φόβου αποχωρισμού.

    Επίμονος και υπερβολικός φόβος να μείνει μόνο ή χωρίς σημαντικά πρόσωπα του περιβάλλοντος στο σπίτι ή χωρίς άλλα οικεία πρόσωπα.

    Επίμονη απροθυμία ή άρνηση να πάει για ύπνο χωρίς την παρουσία κάποιου σημαντικού για εκείνο ενηλίκου, ή να κοιμηθεί σε άλλο σπίτι.

    Επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες με θέμα τον αποχωρισμό.

    Επαναλαμβανόμενα παράπονα σωματικών ενοχλημάτων (πονοκέφαλος, ναυτία, εμετοί), όταν συμβαίνει ή επίκειται αποχωρισμός από σημαντικά πρόσωπα.
    I mommyOLYMPUS DIGITAL CAMERA

    Περισσότερα

    Τα παιδία…βρίζει

    OLYMPUS DIGITAL CAMERA

    «η κόρη μου επέστρεψε από τον παιδικό σταθμό…. με καινούργιες πολύ άσχημες λέξεις»

    «Ο γιος μου πάει νηπιαγωγείο αλλά το στόμα του θυμίζει…. οδηγό νταλίκας εν τω μέσω καβγά»

    Γονείς σοκαρισμένοι, θυμωμένοι, γεμάτοι απορίες για το νέο – ανεπιθύμητο- λεξιλόγιο των παιδιών τους. Τα παιδιά βρίζουν αλλά τις περισσότερες φορές δεν ξέρουν τι σημαίνει η λέξη που χρησιμοποιούν. Άρα γιατί το κάνουν; Οι απαντήσεις είναι απλές και είναι στο περιβάλλον του παιδιού. Τα παιδιά βρίζουν γιατί το άκουσαν και το μιμούνται από τους γονείς τους, είδαν ότι με τη χρήση αυτών των λέξεων τραβάει την προσοχή των γονιών τους ή απλά πειραματίζονται με την καινούργια λέξη.

    Από την επιστημονική ομάδα του Χαμόγελου του παιδιού και τον υπεύθυνο ψυχολόγο της οργάνωσης, Στέφανο Αλεβίζο

    Ακολουθώντας κάποιες μικρές συμβουλές είναι δυνατό να περιορίσουμε την καινούρια συνήθεια του παιδιού μας:

    ● ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΗ ΔΙΚΗ ΣΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ.

    Ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά ανακαλύπτουν και επικοινωνούν με τον κόσμο βασίζεται και στις κοινωνικές δεξιότητες που μιμούνται από τους γονείς τους. Προσέξτε τις αντιδράσεις σας όταν είναι μπροστά τα παιδιά και το λεξιλόγιο που χρησιμοποιείτε ακόμα και σε συνθήκες που είστε πιο χαλαροί (στο γήπεδο, με τη συντροφιά σας) ή σε μεγαλύτερη ένταση (πχ όταν οδηγείτε ή περιμένετε στην ουρά μιας τράπεζας)

    ● ΒΡΕΙΤΕ ΤΗΝ ΠΗΓΗ.

    Ρωτήστε τα παιδιά πού και από ποιόν άκουσαν αυτή τη λέξη. Θα σας βοηθήσει να τροποποιήστε τη συμπεριφορά σας μπροστά στο παιδί ή την συμπεριφορά κάποιου άλλου.

    ● ΔΩΣΤΕ ΤΟΥ ΠΡΟΣΟΧΗ ΜΕ ΑΛΛΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ

    Τα παιδιά πολλές φορές βρίζουν και αφού δουν ότι τους δώσατε προσοχή το επαναλαμβάνουν για να κερδίσουν και πάλι την προσοχή σας. Αν καταλάβετε ότι ισχύει κάτι τέτοιο απλά

    ▪ αγνοήστε το προκειμένου το παιδί να αντιληφθεί ότι δεν κερδίζει τίποτα με αυτή την συμπεριφορά.

    ▪ Μη γελάσετε. Αυτό που κάνει δεν είναι αστείο ούτε χαριτωμένο. Με το να γελάσετε του περνάτε αυτό το μήνυμα

    ▪ Αποφύγετε τις τιμωρίες. Έχουν αντίθετα αποτελέσματα

    ▪ Μην δώσετε μεγαλύτερη αξία και προσοχή σε αυτή τη συμπεριφορά από αυτή που της αξίζει

    ▪ Εξηγήστε στο παιδί πόσο σας στενοχωρεί αυτή η συμπεριφορά

    Με σταθερότητα, συνέπεια αλλά και ψυχραιμία επιδεικνύοντας τις παραπάνω συμπεριφορές σίγουρα θα αλλάξετε ή ακόμη και θα εξαλείψετε την συγκεκριμένη συμπεριφορά του παιδιού σας.

    Περισσότερα

    Ανταμοιβή και όχι τιμωρία

    Παλιά υπήρχε η πεποίθηση ότι τα παιδιά θα πρέπει να υποστούν τις συνέπειες των πράξεών τους και φυσικά, αν κάνουν κάτι κακό, θα πρέπει να τιμωρηθούν. Εγώ έχω μια κάπως διαφορετική προσέγγιση την οποία είδα να δουλεύει για πολλά χρόνια και να έχει μάλιστα, εξαιρετική επιτυχία.

    Εκείνο λοιπόν που εγώ υποστηρίζω είναι πως, αντί να τιμωρήσουμε εκ των υστέρων (μετά δηλαδή), θα ήταν καλύτερα να ανταμείψουμε, εκ των προτέρων (δηλαδή πριν). Τι εννοώ; Ας πούμε πως ένα μικρό παιδί κάνει τη Δευτέρα μιαν αταξία και σπάζει το ακριβό μας βάζο. Για να το τιμωρήσουμε του λέμε πως δεν θα το πάρουμε στα γενέθλια του φίλου του το Σάββατο. Το παιδί όμως διερωτάται τι σχέση έχει το βάζο με τα γενέθλια και τι σχέση έχει η Δευτέρα με το Σάββατο.

    Η δική μου λοιπόν προσέγγιση είναι να προσπαθούμε από πριν να δίνουμε ένα κίνητρο, μιαν ανταμοιβή στο παιδί. Για παράδειγμα θα μπορούσαμε να πούμε: «Αν έχεις τελειώσει το διάβασμά σου μέχρι τις 5.00 σήμερα το απόγευμα, τότε θα πάμε στον ξάδελφο σου για να παίξετε! Αν όμως δεν το έχεις τελειώσει, θα με αναγκάσεις να μη σε αφήσω να δεις τηλεόραση απόψε».

    Συμβουλές σε γονείς

    Ας αναλύσουμε βήμα με βήμα αυτή μου την προσέγγιση. Όταν λέμε στο παιδί, από πριν ότι θα το ανταμείψουμε για την καλή του συμπεριφορά, για το ότι δηλαδή θα έχει τελειώσει το διάβασμά του μέχρι τις 5.00, του δίνουμε ένα κίνητρο για να τελειώσει. Και μην μου πείτε πως το παιδί θα έπρεπε να χαίρεται να διαβάζει χωρίς κίνητρο, γιατί δεν πιστεύω πως αυτό ισχύει για οποιοδήποτε παιδί σήμερα (δυστυχώς). Παρόλο λοιπόν που το παιδί μπορεί να σηκώσει με αδιαφορία τους ώμους του και να μας πει πως δεν το νοιάζει αν θα πάει στον ξάδελφο του ή όχι, πιστέψτε με, το νοιάζει.

    Όταν του λέμε «θα με αναγκάσεις», το βοηθούμε να καταλάβει πως εκείνο, το παιδί δηλαδή, αποφασίζει αν θα τελειώσει ή όχι, αν θα πάει στον ξάδελφο ή όχι, αν θα δει τηλεόραση ή όχι. Εκείνο που εμείς κάνουμε είναι να του δώσουμε την επιλογή της απόφασης και να αντιδράσουμε όπως υποσχεθήκαμε σε αυτή του την απόφαση. Αν δηλαδή τελειώσει μέχρι τις 5.00, το παίρνουμε στον ξάδελφο του. Αν δεν τελειώσει, δεν το παίρνουμε και δεν το αφήνουμε να δει τηλεόραση απόψε.

    Όλα αυτά τα κάνουμε με απόλυτη αγάπη, με ηρεμία και γαλήνη, χωρίς περιττές διαλέξεις και κηρύγματα. Αντίθετα, θα μπορούσαμε να δείξουμε τη χαρά μας και την περηφάνια μας για εκείνο, αν έχει τελειώσει το διάβασμά του νωρίς, λέγοντας για παράδειγμα: «Πόσο χαίρομαι που τέλειωσες το διάβασμά σου νωρίς! Ας πάμε λοιπόν στον ξάδελφο σου όπως σου υποσχέθηκα. Το αξίζεις.»

    Ξέρω πως τώρα σκέφτεστε, και τι λέμε αν δεν τέλειωσε το διάβασμά του; Με απόλυτη σταθερότητα και αγάπη μπορούμε να πούμε κάτι σαν αυτό: «Κρίμα που αποφάσισες να μην τελειώσεις το διάβασμά σου νωρίς. Λυπάμαι πραγματικά που δεν θα πάμε στον εξάδελφό σου για να παίξετε και που με αναγκάζεις να μη σε αφήσω να δεις τηλεόραση απόψε.» Εδώ κάνουμε μια παύση για να νιώσει το παιδί τη λύπη μας και την ειλικρίνειά μας αλλά και την απόλυτη σταθερότητα στα όσα λέμε. Μετά την παύση θα μπορούσαμε να πούμε: «Ίσως όμως καταφέρουμε να πάμε αύριο, αν και εσύ το θέλεις φυσικά». Και αύριο, την επόμενη μέρα δηλαδή, ξαναλέμε τα ίδια από την αρχή.

    Νομίζω πως μπορώ να μαντέψω άλλη μιαν ερώτηση που υπάρχει στο μυαλό σας τώρα. Ίσως να σκέφτεστε κατά πόσο θα πρέπει να ανταμείβουμε, να δωροδοκούμε δηλαδή το παιδί για να κάνει κάτι που είναι υποχρέωσή του να το κάνει, π.χ. το διάβασμα. Σας καταλαβαίνω απόλυτα. Aν είμαστε όμως ρεαλιστές θα δούμε πως ζούμε σε μια κοινωνία γεμάτη με ανταμοιβή ή δωροδοκία, μόνο που την εκφράζουμε με άλλες πιο αποδεκτές λέξεις: ευκαιρίες, εκπτώσεις, δώρα, δωροκουπόνια, μισθό κ.ά. Αφού λοιπόν αυτές οι λέξεις ισχύουν και είναι αποδεκτές για μας, γιατί όχι και για τα παιδιά μας; Εκτός αυτού όμως ισχύει και το γεγονός πως μια καλή συνήθεια κτίζεται μόνο με την επανάληψη. Την πρώτη φορά το παιδί τελειώνει νωρίς το διάβασμα για να πάει στον εξάδελφο, τη δεύτερη φορά τελειώνει νωρίς για να παίξει μετά το αγαπημένο του παιχνίδι, την τρίτη για να κάνει αυτό, την τέταρτη για να κάνει εκείνο, κ.λπ. Με τον τρόπο αυτό όμως, έχει σιγά σιγά κτίσει τη συνήθεια να τελειώνει το διάβασμά του νωρίς και να χαίρεται τον ελεύθερο χρόνο που έχει μετά.

    Και πάμε τώρα στο θέμα της τιμωρίας. Τι γίνεται αν έχει όντως σπάσει το βάζο; Πριν αντιμετωπίσουμε το παιδί θα πρέπει να σκεφτούμε πως το βάζο έχει σπάσει και πως ότι και αν κάνουμε το βάζο δεν θα διορθωθεί. Μετά πρέπει να σκεφτούμε πως δεν θέλουμε εκτός από τα κομμάτια του βάζου να κομματιάσουμε και την προσωπικότητα και την αυτοπεποίθηση του παιδιού!
    Θα πρέπει λοιπόν να ρωτήσουμε τον εαυτό μας αν το σπάσιμο του βάζου ήταν αταξία ή απροσεξία; Αταξία, σε αυτή την περίπτωση σημαίνει ότι, παρόλο που επανειλημμένα προειδοποιήσαμε το παιδί να μην κλωτσά την μπάλα μέσα στο σπίτι, το παιδί δεν υπάκουσε και έσπασε το βάζο. Τότε εδώ βάζουμε μια τιμωρία, στερώντας για παράδειγμα το παιδί από κάτι που του αρέσει. Θα μπορούσαμε για παράδειγμα να του πούμε: «Παρόλο που σε είχα προειδοποιήσει πως κλωτσώντας τη μπάλα μέσα στο σπίτι θα σπάσεις κάτι, εσύ συνέχισες να το κάνεις και τώρα βλέπεις το αποτέλεσμα. Με αυτή σου την πράξη με αναγκάζεις να σου στερήσω το αγαπημένο σου παιχνίδι για μια βδομάδα» και αφού το πούμε, το κάνουμε! Στερούμε από το παιδί το αγαπημένο του παιχνίδι, για μια βδομάδα, όπως ακριβώς είπαμε. Δεν δεχόμαστε παζάρια, δεν υποχωρούμε σε 2-3 μέρες αν το παιδί είναι φρόνιμο, δεν…, δεν … Μένουμε σταθεροί σε ό,τι είπαμε!

    Σε περίπτωση όμως που το παιδί έσπασε το βάζο από απροσεξία, όχι αταξία και λυπηθεί και το ίδιο αμέσως για την πράξη του αυτή και ίσως ακόμα αρχίσει να κλαίει, τότε μαζεύουμε τα σπασμένα κομμάτια του βάζου και μιλάμε με αγάπη στο παιδί συμμεριζόμενοι τη δική του λύπη. Βεβαιωνόμαστε επίσης πως δεν θα ξαναβάλουμε ακριβό βάζο «σε επικίνδυνη» θέση!

    Μιράντα Σιδερά, Κοινωνικός Επιστήμονας OLYMPUS DIGITAL CAMERA

    Περισσότερα

    Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και οι κίνδυνοι για τα παιδιά μας

    Όταν μιλάμε για ηλεκτρονικά παιχνίδια αναφερόμαστε στα παιχνίδια που παίζει κανείς μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, μέσω ειδικών παιχνιδομηχανών (κονσόλες), μέσω φορητών συσκευών, ή online μέσω Διαδικτύου. Είναι γεγονός ότι αυτό το νέο είδος ψυχαγωγίας έχει αλλάξει για τα καλά τον τρόπο που δαπανούν τον ελεύθερό τους χρόνο μικροί και μεγάλοι, συμβάλοντας πολλές φορές πέραν από τη ψυχαγωγία στη δημιουργικότητα, τη γνώση, ακόμα και στην κοινωνικοποίηση του ατόμου. Υπάρχουν όμως και ζητήματα – προκλήσεις για το γονιό και τον εκπαιδευτικό: το ενδεχομένως ακατάλληλο για την ηλικία του παιδιού περιεχόμενο ορισμένων παιχνιδιών, η υπερβολική ενασχόληση, η προσβλητική/παράνομη συμπεριφοράορισμένων παιχτών απέναντι σε άλλους παίχτες, η παραβίαση της ιδιωτικής ζωής μέσα από την επικοινωνία των χρηστών στο πλαίσιο του παιχνιδιού και τέλος το ενδεχόμενοδιασύνδεσης (link) σε ιστοσελίδες ακατάλληλες για ανηλίκους.

    Από την επιστημονική ομάδα του Κέντρου Ασφαλούς Πλοήγησης στο Διαδίκτυο.

    Τα online παιχνίδια γίνονται όλο και πιο δημοφιλή και τα τελευταία χρόνια μπορούμε να πούμε ότι παρατηρούνται κατά κύριο λόγο οι παρακάτω μορφές:
    Παιχνίδια μέσω browser: Πρόκειται κατά κύριο λόγο για απλά παιχνίδια που παρέχονται δωρεάν σε ιστοσελίδες που στηρίζονται στις διαφημίσεις.
    Διαφημιστικά παιχνίδια: Παιχνίδια σχεδιασμένα για να προωθήσουν ένα συγκεκριμένο προϊόν, υπηρεσία ακόμα και ιδεολογία.

    Παιχνίδια δικτύου: Παιχνίδια που εγκαθίστανται στον υπολογιστή και τα οποία παίζονται σε σύνδεση με το Διαδίκτυο.

    MMORPG: διαφέρουν από τα παιχνίδια δικτύου στο ότι ένας τεράστιος αριθμός παικτών συμμετέχει σε ένα και μόνο παιχνίδι και στο ότι το παιχνίδι εξελίσσεται ακόμα και όταν ο παίκτης δεν συμμμετέχει σε αυτό.

    Τι είδους προβλήματα μπορεί να προκύψουν;
    Διαταραχή συμπεριφοράς
    Τα παιχνίδια προκαλούν την έκκριση αδρεναλίνης και αυτό το αυξημένο επίπεδο ορμονών μπορεί να δημιουργήσει μια βραχυχρόνια αλλαγή συμπεριφοράς, που υπολογίζεται στη μία ώρα. Τα συχνά διαλείμματα και η χαλάρωση πριν τον ύπνο είναι απαραίτητα μετά το παιχνίδι, γιατί αλλιώς μπορεί να διαταραχθεί ο ύπνος μας και αυτό να οδηγήσει σε περαιτέρω προβλήματα.

    Υπερβολική ενασχόληση
    Yπάρχει ο πραγματικός κίνδυνος της υπερβολικής ενασχόλησης των παικτών με ένα παιχνίδι, για ώρες καθημερινά, με αποτέλεσμα το υπόλοιπο της ζωής τους να επηρεάζεται σοβαρά. Μπορεί, για παράδειγμα, οι διαπροσωπικές επαφές στον φυσικό κόσμο να περάσουν σε δεύτερη μοίρα, να αλλάξουν οι διατροφικές συνήθειες και οι συνήθειες του ύπνου, αλλά και να παραμεληθούν δραστηριότητες όπως το σχολείο, η άθληση κ.λπ.

    Διαδραστικότητα
    Σε ότι αφορά τα online παιχνίδια, αυτό που τα καθιστά τόσο ιδιαίτερα είναι το υψηλό επίπεδο διαδραστικότητας που δημιουργείται μεταξύ χρηστών που δεν γνωρίζονται απαραίτητα μεταξύ τους. Ενώ σε offline παιχνίδια οι άνθρωποι τις περισσότερες φορές έχουν να αντιμετωπίσουν χαρακτήρες που ελέγχονται από τον υπολογιστή (με εξαίρεση τα παιχνίδια τοπικού δικτύου), όταν παίζουν online συναγωνίζονται με χαρακτήρες που ελέγχονται από άλλους παίκτες.

    Από την άποψη της προστασίας διαπιστώνουμε μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα δύο παραπάνω είδη των παιχνιδιών, καθώς οι γονείς πρέπει να αφήσουν τα παιδιά τους (με ή χωρίς επίβλεψη) σε ένα περιβάλλον όπου μπορούν να διαδράσουν (chat, ζωντανή συζήτηση, μάχη) δημιουργώντας δε πολλές φορές μακροχρόνιες και στενές σχέσεις με άγνωστα άτομα. Αυτές οι σχέσεις δεν είναι κακές, αν ακολουθηθούν οι βασικοί κανόνες προστασίας της ιδιωτικής ζωής.

    Έκθεση σε διαφημιστικό υλικό
    Οι διαφημίσεις με τη μορφή παιχνιδιού και οι διαφημίσεις ενσωματωμένες σε παιχνίδια γίνονται όλο και πιο συχνές. Ήδη τα μικρά παιδιά δυσκολεύονται να διαχωρίσουν τη διαφήμιση από το κύριο πρόγραμμα στην τηλεόραση, παρ’ όλο που τα όρια εκεί παραμένουν ευδιάκριτα. Στα διαδικτυακά παιχνίδια, ωστόσο, τα όρια μεταξύ μιας εμπορικής και μιας ιστοσελίδας ψυχαγωγίας είναι πολύ δυσδιάκριτα, σχεδόν ανύπαρκτα, με αποτέλεσμα τα παιδιά συχνά να μην αντιλαμβάνονται ότι πρόκειται για διαφήμιση. Άλλωστε, αυτός ακριβώς είναι και ο στόχος.

    Τα παιδιά παίζουν σε μια κοινωνία «brand names» όπου δεν ξεχωρίζουν την ψυχαγωγία από τη διαφήμιση. Ελάχιστα παιδιά στην ηλικία 9 έως 11 ετών αντιλαμβάνονται ότι το αγαπημένο τους site έχει εμπορικούς σκοπούς. Τα περισσότερα θεωρούν ότι οι ιστοσελίδες έχουν φτιαχτεί αποκλειστικά για να τα διασκεδάζουν. Μέσα στα παιχνίδια τα εμπορικά μηνύματα εμφανίζονται ως λογότυπα, φιγούρες και χαρακτήρες μασκότ που τα παιδιά ταυτίζουν με το ίδιο το προϊόν που αντιπροσωπεύουν. Επιπλέον, μετά την εγγραφή τους σε μια υπηρεσία ή σε ένα παιχνίδι, τα παιδιά αρχίζουν να λαμβάνουν πληροφορίες και διαφημίσεις και για άλλα προϊόντα. Υπάρχουν ακόμα και κωδικοί κρυμμένοι σε προϊόντα που τα παιδιά πρέπει να αγοράσουν ώστε να εντοπίσουν τον κρυμμένο κωδικό με τον οποίο θα «περάσουν πίστα» σε κάποιο διαδικτυακό παιχνίδι.

    Ακατάλληλο περιεχόμενο
    Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια απευθύνονται σε ένα καταναλωτικό κοινό ευρέως ηλικιακού φάσματος. Επομένως υπάρχουν και παιχνίδια που ακατάλληλο περιεχόμενο για ανήλικους ή για πολύ μικρά παιδιά. Για παράδειγμα, πολύ συχνή είναι η παρουσία βίαιων σκηνών στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, ενώ διαδεδομένη είναι και η χρήση της χυδαίας γλώσσας και σεξουαλικών αναφορών. Για να βοηθηθεί ο γονιός να επιλέξει το κατάλληλο παιχνίδι για την ηλικία του παιδιού του υπάρχουν στις συσκευασίες των παιχνιδιών ειδικές επεξηγηματικές ενδείξεις του συστήματος PEGI.

    Το παράδειγμα του World of Warcraft (WoW)

    Σίγουρα θα έχετε ακούσει το παιχνίδι αυτό. Τα τελευταία χρόνια τα παιχνίδια της κατηγορίας MMORPG (Massively Multiplayer Online Role Playing Games) στην οποία ανήκει και το WoW είναι ιδιαίτερα δημοφιλή σε παιδιά και νέους.

    Το τυπικό χαρακτηριστικό των παιχνιδιών αυτών είναι οι εκτενείς, σοφιστικέ, λεπτομερείς και εξελίξιμοι εικονικοί κόσμοι στους οποίους δραστηριοποιούνται οι παίκτες. Η φύση αυτών των παιχνιδιών είναι να προσφέρουν ένα πλούσιο τρισδιάστατο εικονικό κόσμο στον οποίο θα κατοικούν χιλιάδες χαρακτήρες που ελέγχονται από τους παίκτες. Η μορφή αυτή περιλαμβάνει ένα πλήρως ανεπτυγμένο από οπτικοακουστική άποψη περιβάλλον πολλαπλών παικτών.

    Οι χαρακτήρες τους οποίους δεν χειρίζονται οι παίκτες (οι λεγόμενοι NPCs ή Non-Player game Characters) έχουν σχεδιαστεί με τεχνητή νοημοσύνη έτσι ώστε να προσφέρουν ένα πλούσιο και μη προβλέψιμο εικονικό περιβάλλον το οποίο ο παίκτης βιώνει μέσα απ’ τα μάτια του επιλεγμένου χαρακτήρα του. Παράλληλα ο παίκτης έχει τη δυνατότητα να συνομιλεί με τους παίκτες που βρίσκονται εκείνη τη στιγμή στο εικονικό περιβάλλον με άμεσα μηνύματα (chat) αλλά και μέσω της χρήσης μικροφώνου.

    Με το να επιτύχουν τον υψηλότερο βαθμό κοινωνικής διάδρασης μεταξύ των χρηστών, τα MMORPG έγιναν επίσης και η μεγαλύτερη πρόκληση για την προστασία των ανηλίκων. Οι παίκτες διάγουν μια εικονική ζωή σε πλήρη ανωνυμία. Έτσι π.χ., δεν μπορείς να ξέρεις αν ο παίκτης που στο παιχνίδι είναι ένας σκληροτράχηλος πολεμιστής, είναι άντρας ή γυναίκα στην πραγματική ζωή, ή πόσο χρονών είναι πραγματικά.

    Η έρευνα που διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ στη Σουηδία για λογαριασμό του Σουηδικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου την άνοιξη του 2007 καταδεικνύει μερικά ακόμη χαρακτηριστικά των MMORPG που πρέπει να έχουν υπόψη οι γονείς, όχι για να απαγορεύσουν το παιχνίδι, αλλά για να μπορέσουν με επιχειρήματα να θέσουν όρια στη χρήση.

    Για την έρευνα ερωτήθηκαν παιδιά – παίκτες MMORPG. Ένα ζήτημα στο οποίο έκαναν αναφορά με μεγάλη συχνότητα τα παιδιά που πήραν μέρος στην έρευνα ήταν ότι η ενασχόληση με το παιχνίδι απαιτεί σημαντική δέσμευση του χρόνου τους. Η αφιέρωση του χρόνου από μόνη της δεν αποτελεί πρόβλημα, αλλά προκύπτουν ζητήματα σε σχέση με την καθημερινή ζωή του παίχτη που αφορούν τις διατροφικές συνήθειες, την απόδοση στο σχολείο και τη σχέση με τους γονείς τους. Σύμφωνα με τα ίδια τα παιδιά, αυτά τα προβλήματα προκύπτουν επειδή πρέπει να αφιερώσουν τόσο πολύ χρόνο στο παιχνίδι ώστε να μην υπάρχει πια περιθώριο για άλλες δραστηριότητες, κάποιες φορές ούτε καν για την διατήρηση της προσωπικής υγιεινής.

    Ο Christoffer, που μετά από πολλές φάσεις παύσης και επιστροφής στο παιχνίδι, τελικά αποφάσισε να σταματήσει ολοκληρωτικά, είπε χαρακτηριστικά μεταξύ άλλων:«Απαιτεί τρομερό χρόνο. Αυτός ήταν και ο λόγος που σταμάτησα, καθώς το παιχνίδι δεν μου άφηνε περιθώρια να ασχοληθώ με άλλα πράγματα που θέλω να κάνω. Είναι ωραίο να παίζεις, αλλά πρέπει να έχεις χρόνο και για άλλα πράγματα.»

    Ένα στοιχείο της δομής του παιχνιδιού είναι το γεγονός ότι δεν μπαίνει σε «θέση αναμονής» εύκολα. Ένας παίκτης που συμμετέχει σε μια ομαδική αποστολή αν φύγει από τον υπολογιστή του θα θέσει τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας σε δύσκολη θέση. Επομένως, γίνονται δύσκολες ακόμη και οι μικρές διακοπές π.χ. για φαγητό. Ο Magnus είπε χαρακτηριστικά: «Οι γονείς μου φωνάζουν: «Έλα για φαγητό» και εγώ πρέπει να απαντήσω «Όχι, παίζω». Είναι σα να μην μπορώ να φύγω. Οι υπόλοιποι θυμώνουν πάρα πολύ όταν κάποιος αφήνει το παιχνίδι για φαγητό.

    Οι βασικές συμβουλές που μπορούν να ακολουθήσουν οι γονείς/εκπαιδευτικοί σε σχέση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια είναι οι εξής:

    Αφιερώστε λίγο από τον ελεύθερο χρόνο σας παίζοντας παρέα με το παιδί σας τα ηλεκτρονικά του παιχνίδια. Αν σας τρομάζουν τα περίπλοκα εικονικά περιβάλλοντα, ζητήστε από το παιδί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε τον τρόπο λειτουργίας των παιχνιδιών αυτών.

    Θέστε κανόνες. Συμφωνίστε με το παιδί τον αριθμό των ωρών που θα μπορεί να ασχολείται με το ηλεκτρονικό παιχνίδι.

    Χρησιμοποιήστε τα εργαλεία γονεϊκού ελέγχου που παρέχει η πλειοψηφία των παιχνιδομηχανών για να ελέγχετε το χρόνο που δαπανά το παιδί αλλά και το περιεχόμενο των παιχνιδιών.

    Παροτρύνετε το παιδί να κάνει συχνά διαλείματα κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού και να χαλαρώνει αφού τελειώσει το παιχνίδι και πρωτού πάει για ύπνο.

    Δώστε εναλλακτικές λύσεις στα advert-games (διαφημιστικά παιχνίδια). Εξηγήστε στα παιδιά τη διαφορά μεταξύ διαφήμισης και πληροφορίας και ενημερώστε για τον τρόπο που η διαφήμιση λειτουργεί στο Διαδίκτυο.

    Μάθετε στα παιδιά να είναι υπεύθυνα στη χρήση των προσωπικών τους δεδομένων ακόμα και κατά τη χρήση ηλεκτρονικών διαδικτυακών παιχνιδιών.

    Ενθαρρύνετε την κριτική σκέψη. Οι έφηβοι είναι πολύ κερδοφόρα ομάδα – στόχος για τους διαφημιστές στο Διαδίκτυο και γι’ αυτό θα πρέπει να είναι πάντα υποψιασμένοι, ώστε να ξεχωρίζουν την πληροφορία από το διαφημιστικό περιεχόμενο μέσα στα εικονικά περιβάλλοντα των παιχνιδιών.

    boro.grOLYMPUS DIGITAL CAMERA

    Περισσότερα